Ubezpieczenie na życie i dożycie – jak działa, potencjalne korzyści

Ubezpieczenie na życie i dożycie to produkt finansowy obarczony niewielkim ryzykiem, który ma na celu zabezpieczenie przyszłości osoby ubezpieczonej lub członków rodziny na wypadek śmierci ubezpieczonego. Przeczytaj, jak działa produkt oferowany przez towarzystwa ubezpieczeniowe i instytucje finansowe, a następnie samodzielnie zdecyduj, czy jest dostosowany do Twoich potrzeb i warto z niego skorzystać.

Co to jest ubezpieczenie na życie i dożycie?

Ubezpieczenie na życie i dożycie to instrument finansowy, który zapewnia wypłatę świadczenia pod koniec umowy lub w przypadku śmierci osoby ubezpieczonej. Wówczas zgromadzone oszczędności trafiają na konto osoby uposażonej. Produkt ten mieści się w definicji ubezpieczenia osobowego w rozumieniu art. 805 i następnych Kodeksu cywilnego.

Jeśli produkt ma stałe oprocentowanie i nie jest obarczony ryzykiem inwestycyjnym (co powinno być jasno przedstawione), gromadzona kwota jest możliwa do oszacowania w każdym momencie trwania umowy.

Jak działa ubezpieczenie na życie i dożycie?

Inwestycja w ubezpieczenie na życie i dożycie to gromadzenie oszczędności, które zostaną wypłacone po upływie określonego w umowie czasu albo przed nim – w sytuacji, kiedy dojdzie do śmierci osoby ubezpieczonej. Gromadzenie środków polega na dokonywaniu wpłat przez okres trwania ubezpieczenia, a ich ilość i wysokość ustala się indywidualnie.

Składka może być opłacana jednorazowo lub regularnie (zależnie od wybranej oferty i możliwości ubezpieczonego). Co do zasady dzieli się ona na część ochronną, która pokrywa ryzyko wypłaty na wypadek śmierci, oraz część oszczędnościową, powiększaną o gwarantowane oprocentowanie. To odróżnia ją od produktów inwestycyjnych – środki nie trafiają w jednostki funduszy, których wartość może się wahać.

Wysokość sumy ubezpieczenia rośnie z każdą kolejną składką. Składają się na nią poszczególne wpłaty powiększone o gwarantowaną stopę oprocentowania, jaką osoba ubezpieczona poznaje przy podpisywaniu umowy i która musi być zawarta w ogólnych warunkach umowy.

Dobrą praktyką jest dopasowanie sumy ubezpieczenia do potrzeb finansowych rodziny, a okresu ubezpieczenia – do zobowiązań finansowych ubezpieczonego (takich jak kredyt zaciągnięty na zakup mieszkania). Składka w takiej polisie jest zwykle wyższa niż w ubezpieczeniach ochronnych, ponieważ obejmuje dodatkowo część odkładaną jako oszczędność.

Kiedy następuje wypłata świadczenia z tytułu ubezpieczenia na życie i dożycie?

Ideą zawarcia ubezpieczenia na życie i dożycie jest wypłata w dwóch przypadkach:

• po zakończeniu obowiązywania umowy, jeśli ubezpieczony dożyje jej ostatniego dnia, lub
• z tytułu śmierci ubezpieczonego – jako ochrona na wypadek Twojej śmierci.

Świadczenie wypłacane w przypadku dożycia do ostatniego dnia umowy zwykle wynosi 100% sumy ubezpieczenia. Zapis o wysokości wypłaty w razie śmierci należy dokładnie sprawdzić w ogólnych warunkach umowy, na które zgadzasz się przed wpłatą pierwszej składki.

W OWU znajdziemy zapis, zgodnie z którym osoba uposażona (np. małżonek lub inna wskazana osoba spośród Twoich bliskich) otrzyma 100% zgromadzonej sumy. Warto dodać, że w ubezpieczeniach osobowych mówimy o świadczeniu, a nie o odszkodowaniu jak w ubezpieczeniach majątkowych.

Innym przypadkiem jest kwota, jaką otrzymamy od firmy ubezpieczeniowej w razie wykupu polisy lub wypowiedzenia umowy. Jej wysokość zależy od kilku czynników: wartości zgromadzonego kapitału, czasu trwania polisy, czasu pozostałego do jej zakończenia oraz możliwych opłat likwidacyjnych. Wszystkie informacje powinny znaleźć się w ogólnych warunkach ubezpieczenia.

Ten sposób obliczenia obowiązuje dla umów, które skupiają się wyłącznie na gromadzeniu oszczędności jak na lokacie (bez ryzyka inwestycyjnego). Specyficzną formą umowy była polisolokata, która łączyła elementy ubezpieczenia i inwestowania w Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe. W Polsce zawarto aż 5 milionów takich umów, a większość z nich przyniosła straty.

Wyłączenia odpowiedzialności w ubezpieczeniu na życie i dożycie

Każda umowa polisy przewiduje sytuacje, w których ubezpieczyciel może ograniczyć lub wyłączyć swoją odpowiedzialność.

Ubezpieczyciel może odmówić wypłaty świadczenia w określonych sytuacjach – najczęściej wymienia się śmierć samobójczą w początkowym okresie umowy lub zdarzenia powstałe, kiedy ubezpieczony był pod wpływem alkoholu lub innych substancji. Pełną listę wyłączeń odpowiedzialności znajdziesz w OWU danego produktu.

Znaczenie ma również karencja, czyli czas po zawarciu umowy, w którym ochrona jest ograniczona (zazwyczaj trwa ona od 3 do 6 miesięcy), choć dla niektórych zdarzeń może być dłuższa.

Jak funkcjonowała polisolokata w kontekście ubezpieczenia na życie i dożycie?

Polisolokata na początku XXI wieku miała być sposobem na uniknięcie podatku od dochodów kapitałowych (podatku Belki), a sprzedawcy zachęcali do zakupu ponadprzeciętnymi zyskami w porównaniu do dostępnych wówczas produktów.

Ostatecznie większość inwestujących w ten produkt poniosła dotkliwe straty. Wpłacana składka była rozdzielana na dwie części – jedna finansowała ubezpieczenie na życie, które było jedynie symboliczne, a reszta trafiała na inwestycje w Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy. Umowę „ubezpieczenia" konstruowano tak, że całość wpłacanych środków traktowano jako opłatę za ubezpieczenie, a w ramach inwestycji kupowano jednostki UFK bez nominalnej wartości.

W ten sposób ubezpieczony pozostawał z symbolicznym ubezpieczeniem, wypłacanym tylko w przypadku śmierci, lub z produktem inwestycyjnym, który nie zbliżał się do wyników deklarowanych przez sprzedawców. Wyjście z takiej sytuacji było utrudnione, bo w umowach zawarto bardzo wysokie opłaty likwidacyjne, które w pierwszych dwóch latach sięgały 98–100%.

Po latach sądy, Prezes UOKiK oraz orzeczenia TSUE potwierdziły, że umowy zawierały niedozwolone zapisy (obecnie stanowią one podstawę do orzeczenia o unieważnieniu umowy). Wyrok sądu w konkretnych sprawach zobowiązuje firmy do zwrotu klientom zawyżonej opłaty likwidacyjnej.

Jeśli w przeszłości taki produkt inwestycyjny przyniósł Ci straty – możesz odzyskać pieniądze. Zgłoś się do Helpfind po bezpłatną analizę umowy i dowiedz się, o jaką kwotę możesz się starać przed sądem.

Czy aktualnie oferowane ubezpieczenie na życie i dożycie to forma polisolokaty?

Ubezpieczenie na życie i dożycie oferowane przez towarzystwa ubezpieczeniowe czy instytucje finansowe co do zasady nie zawiera w ogólnych warunkach ubezpieczenia zapisów tak szkodliwych jak te, które występowały w polisolokatach.

Główna różnica polega na tym, że w polisolokatach pieniądze inwestowano w jednostki UFK, które mogły drastycznie tracić na wartości.

Umowa ubezpieczenia na życie i dożycie przewiduje wypłatę zgromadzonych składek powiększoną o odsetki wynikające ze stałej stopy oprocentowania (zwykle 2–3%). Cała wpłacona składka jest przeznaczona na ubezpieczenie, a żadna jej część nie zostaje skierowana na ryzykowne inwestowanie. W efekcie produkt nie niesie ryzyka inwestycyjnego.

Mimo że produkt nie jest obarczony takim ryzykiem, każdorazowo zachęcamy do przeczytania pełnej umowy i dołączonych Ogólnych Warunków Ubezpieczenia, żeby świadomie decydować o skorzystaniu z oferty.

Czy warto rozważyć ubezpieczenie na życie i dożycie?

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to, dla kogo ubezpieczenie na życie i dożycie będzie odpowiednie – wszystko zależy od indywidualnej sytuacji osoby chętnej zawrzeć umowę.

Jeśli ktoś może pozwolić sobie na odłożenie części kapitału z myślą o niespodziewanym zdarzeniu, oferta może okazać się dla niego korzystna. Będzie stopniowo gromadzić oszczędności, podobnie jak na lokacie, a na końcu okresu ubezpieczenia albo po śmierci nie wystąpi podatek od zysków kapitałowych, który pojawiłby się przy zwykłej lokacie.

Podstawowa forma ubezpieczenia przewiduje wypłaty tylko w przypadku śmierci lub dożycia końca okresu ubezpieczenia. Zakres można jednak rozszerzyć przez umowy dodatkowe, które zagwarantują świadczenia (np. w związku z poważnym zachorowaniem czy trwałą niezdolnością do pracy zarobkowej) – wówczas polisa staje się dodatkową pomocą finansową.

Wysokość wypłat różni się w zależności od oferty, płaconej składki i długości umowy. Wariantem pokrewnym jest polisa posagowa, która łączy ochronę dziecka z oszczędzaniem na jego przyszłość.

Najważniejsze informacje o ubezpieczeniach na życie i dożycie w Polsce

Wypłaty zagwarantowane przez umowy ubezpieczenia na życie i dożycie są zwolnione z obowiązku odprowadzania podatków. Istotne jest to, że wpłacane przez lata środki nie miały służyć zyskowi inwestycyjnemu, lecz ochronie zdrowia i życia, dlatego nie pojawia się tu podatek od zysków kapitałowych.

Ramy prawne dotyczące ubezpieczenia na życie i dożycie stanowią:

• Kodeks cywilny (m.in. art. 805 i następne, definiujące umowę ubezpieczenia),
• Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej,
• Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów,
• liczne rozporządzenia wykonawcze i akty nadzoru.

Najpopularniejsze programy ubezpieczenia na życie i dożycie w Polsce

Najpopularniejsze programy ubezpieczeń różnią się w niewielkim stopniu, bo funkcjonują w taki sam sposób i trudno poszerzyć ofertę. Różnice mogą wystąpić na poziomie długości umowy, gwarantowanej stopy oprocentowania (które nie jest podawane do wiadomości w materiałach promocyjnych), minimalnej, lub maksymalnej kwoty wpłaty lub ilości składek płaconych w roku.

Popularne produkty:

• Ubezpieczenie na życie i dożycie Pewny Profit – oferta PZU dla klientów Banku Pekao – umowa na 24 lub 36 miesięcy,
• PZU Bezpieczny Zysk – umowa na 2-3 lata,
• Pewny Kapitał od Prudential (Pru) – umowa na 7-25 lat,
• Ubezpieczenie na życie i dożycie Stabilne Jutro – oferta PZU dla klientów VeloBank – umowa na 24 lub 36 miesięcy.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)